Yasal Haklarımız

5378 SAYILI ENGELLİLER HAKKINDA KANUN VE ENGELLİLERİN HAKLARI BAKIMINDAN DEĞERLENDİRME;

****Özgül Öğrenme Güçlüğü olan (Disleksili) çocuklar Devlet nezdinde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı içerisinde Engelli ve Yaşlı hizmetleri Genel Müdürlüğü kapsamındadırlar.

Hastaneler tarafından ÇOCUKLAR İÇİN ÖZEL GEREKSİNİM RAPORU (ÇÖZGER) raporu kişinin elde edeceği sosyal haklar, hizmetler veya kazanımlar rapor dikkate alınarak ilgili kurumlarca ayrıca belirlenir. Rapor, tek başına bu hakların verilmesi için dayanak teşkil etmez. İlgili mevzuata göre diğer şartlarında ayrıca sağlanması zorunludur.

Detaylı bilgi için özürlü/engelli Sağlık Kurulu Raporlarını inceleyiniz  

Amaç
Madde1-(Değişik:6/2/2014-6518/62md.) 
Bu Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.

Kapsam
Madde 2- Bu Kanun engellileri, ailelerini, engellilere yönelik hizmet veren kurum ve kuruluşlar ile diğer ilgilileri kapsar.

Madde 3- c Bendi

Engelli: Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerinde çeşitli düzeyde kayıplarından dolayı topluma diğer bireyler ile birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını kısıtlayan tutum ve çevre koşullarından etkilenen bireyi, tanımlamaktadır.

Madde 15

Hiçbir gerekçe ile engellilerin eğitim alması engellenemez. Engelli çocuklara gençlere ve yetişkinlere, özel durumları ve farklılıkları dikkate alınarak bütünleştirilmiş ortamlarda ve engelli olmayanlarla eşit eğitim imkanı sağlanır. Denilmektedir.

Bu Kanunla Birlikte;

-Ayrımcılık

-Topluma Dahil Olma

-Destek

-Erişilebilirlik

-Bakım

-Hizmet

-Erken Tanı ve Koruyucu Hizmetler

-İstihdam

-Eğitim……. V.S……

BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM KARARI DAYANAKLARI:

-Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Hakkında detaylı Bilgi için, 573 Sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname-Özel  Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği  1739 Sayılı MİLLİ EĞİTİM TEMEL KANUNUNU inceleyin lütfen.

-2017/28 Nolu Genelge (Kaynaştırma Bütünleştirme Yoluyla Eğitim Uygulamaları Genelgesi) 573 Nolu, Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname Özel Eğitim Yönetmeliği  20 Şubat 2019 tarihli 30692 Sayılı Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmelik 

-Tüm İlgili yasa, kanun, yönetmelik, genelge vb. yasa metinlerine aşağıdaki linkten ulaşım sağlayabilirsiniz.

-Ayrıca son güncel tarihli, Engelli Bireylere Yönelik Sınav Uygulamalarında ve engelli Kontenjanlarında Aranacak Sağlık Şartlarına Dair Yönetmelik resmi gazetede yayımlanmış olup, tüm engelli bireyleri ilgilendirmektedir. Yönetmeliğin tam metnine yine aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz.

İLGİLİ KANUNLARDA YÜZDE YİRMİ(20) VE ÜZERİ ENGELLİ RAPORU OLAN ÇOCUKLARIN HAKLARINI İNCELEDİĞİMİZDE ÖZETLE;

-Yüzde yirmi(20) ve üzeri engelli bireylere baktığımız da; bir çok yasal dayanağı olan sosyal-ekonomik-bireysel haklar mevcuttur. Bunlar Nelerdir Özetle;

-1-İlki ve  en önemlisi Özel Sektör ve Kamuda İstihdam Konusu:

-4857 Sayılı İş Kanununa göre, İşyerlerinin Engelli Çalıştırma Zorunluluğu; Buna göre; İşverenler, elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel sektör işyerlerinde yüzde üç özürlü,(Engelli) kamu işyerlerinde ise yüzde dört özürlü(engelli) ve yüzde iki eski hükümlü işçiyi meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırmakla yükümlüdürler.

–657 Sayılı Devlet Memurları Kanununa Tâbi Kurum Ve Kuruluşlarda İstihdam Edilmesi Gereken Engelli Oranı Ne Kadardır?
Devlet Memurları Kanununa göre; kurum ve kuruluşlar çalıştırdıkları personele ait kadrolarda yüzde3 oranında engelli personel çalıştırmak zorundadır. Yüzde üç’ün hesaplanmasında ilgili kurum veya kuruluşun (taşra teşkilatı dahil) toplam dolu kadro sayısı dikkate alınır.

Güncel tarihli 2022 yılı Yüksek Öğretim kurumları sınavı (YKS) Kılavuzunda yer aldığı üzere;  ENGELLİ/SAĞLIK SORUNU OLAN ADAYLARA SINAV UYGULAMALARI başlığı altında(38. sayfa) bir takım düzenlemeler yapmıştır her çeşit engelli birey için düzenleme mevcuttur. Konu alanında Özgül/özel öğrenme güçlüğü için yer verilen 40. sayfada yer alan bölümü burada paylaşıyorum.

“”ÇÖZGER/Engelli Sağlık Kurulu Raporu/Sağlık Kurulu Raporunda;

-zihinsel MR (mental retardasyon) ile – sınıflanamayan grupta yer alan yaygın gelişimsel bozukluk (otizm spektrum bozuklukları(OSB), asperger sendromu, RETT sendromu, dezintegratif bozukluk vb.), özgül/özel öğrenme güçlüğü (disleksi, dikkat eksikliği, hiperaktivite vb.) olduğu belirtilen adaylara talepleri doğrultusunda okuyucu ve/veya işaretleyici yardımı verilir. Okuyucu yardımı alan adayların istedikleri takdirde sınav esnasında soruları kendilerinin de okumalarına izin verilir. Okuyucu ve/veya/işaretleyici yardımı talep etmeyenler istedikleri takdirde tekli salonlarda sınava alınır. Bu durumdaki adaylardan ÇÖZGER/Engelli Sağlık Kurulu Raporu olan adaylara ise ayrıca ek süre verilir.
Sınıflanamayan grupta yer alan ruhsal ve duygusal sağlık sorunu (panikatak, depresyon, şizofreni, atipik psikoz gibi) olan adaylara ise talepleri doğrultusunda işaretleyici yardımı verilir. İşaretleyici yardımı talep etmeyenler de istedikleri takdirde tekli salonda sınava alınır. Okuyucu yardımı alan ve aynı zamanda kendisi de soru kitapçığını okuma-kullanma hakkı bulunan aday ile okuyucu görevinde bulunan salon görevlisi için soruları, cevap seçenekleri, soruların ve cevap seçeneklerinin sıralanışı birbirinin tamamen aynı olan bir çift (2 adet) soru kitapçığı uygulaması yapılacaktır. Çift soru kitapçıklarından bir tanesi yalnızca aday tarafından diğeri ise yalnızca okuyucu tarafından kullanılacaktır. Sınav süresince aday sorulardan birinin, bir kısmının veya tümünün okunmasını talep ettiğinde sorular okuyucu tarafından okunacaktır. Adaylar kendilerine ait soru kitapçığı üzerinde işlem yapabileceklerdir.”” 

ÇOCUKLAR İÇİN ÖZEL GEREKSİNİM RAPORU (ÇÖZGER) 

Çocuklar için özel gereksinim raporunun kısaltması ÇÖZGER olarak geçmektedir ve yeni yönetmeliğe göre “Sağlık Kurulu Raporları” nın yerine gelmiştir. Artık “Sağlık Kurulu Raporu” değil 20 Şubat 2019 tarihli 30692 sayılı Resmi Gazete ’de yayınlanan Yönetmelik ile Engelli Sağlık Kurulu Rapor süreçleri ve raporun içeriği değişmiştir. “ÇÖZGER” verilecektir. 

ÇÖZGER ile gelen değişikliklerin  önemlilerinden biri çocuk ve erişkinler için verilecek raporların ayrılmış olmasıdır.  18 yaşından küçük çocuklar bu yönetmelik kapsamında yer almıştır.

ÇÖZGER Yönetmeliği’nin amacı, çocukluk döneminin gelişim süreci nedeni ile erişkin dönemden farklılık göstermesinden dolayı özel gereksinimleri (engelleri) olan çocukların gereksinimlerini erişkinlerden farklı şekilde belgelenerek sağlık, eğitim, rehabilitasyon, diğer sosyal ve ekonomik haklara, hizmetlere erişimlerinin sağlanmasıdır. Ayrıca erişkinler esas alınarak hazırlanmış olan mevcut engelli sağlık kurulu raporları hakkında yönetmelikte çocuk yaş grubuna dair özel düzenlemelerin bulunmaması; bebeklik ve erken çocukluk (0-3) döneminde gelişimsel sorunları olan çocuklarda ağır engelliğin tanımında yaşanmakta olan güçlükler; değerlendirme farklılıkları; seyri iyi bilinen ve ağır engellilik yaratabilen hastalıkların veya sendromların tanısını almış çocukların değerlendirmesinin yapılabilmesi için ÇÖZGER standart değerlendirme süreçlerine ihtiyaç duyulmaktadır. ÇÖZGER Yönetmeliği Özel Gereksinimleri Alanları Kılavuzu (Ek 2) ÇÖZGER için yapılacak olan değerlendirmenin temel yöntem, ilke ve kıstaslarını açıklamaktadır. 

Çözger’ de yer alan özel gereksinim;

”Özel Gereksinimi Var.”,

“Hafif Düzeyde Özel Gereksinimi Var.

 “Orta Düzeyde Özel Gereksinimi Var.”,

 “İleri Düzeyde Özel Gereksinimi Var.”,

“Çok İleri Düzeyde özel Gereksinimi Var.”,

 “Belirgin Özel Gereksinimi Var.” ya da

 “Özel Koşul Gereksinimi Var.” olan çocuk yasal düzenlemelerde “engelli” olarak nitelendirilen bireydir şeklinde ayrımlama yapılmıştır.

Ayrıca bu sistemde zeka geriliği, mental motor retardasyon gibi kişiyi veya ailesini rencide edecek, haysiyeti örseleyecek, önyargıya veya ayrımcılığa sebep olacak tanımlamalar rapordan kaldırılmış yalnızca Özel Gereksinim Alanlarının belirtilmesi gerektiği söylenmiştir. Tanıları yazarken de bu terimlerin kullanılmaması gerektiği vurgulanmıştır.  

Raporda engellidir ibaresi kaldırılmış olup, yerine  özel gereksinim kullanılmaktadır ve ağır engelli ibaresi de artık kullanılmamaktadır. İçerikte belirtilen durumlar dışında ÇÖZGER en az 2 yıl süreli verilir. Çocukların özel gereksinimlerinin hızla değişmeyeceğini düşünüldüğü durumlarda çocukların, ailenin ve ÇÖZGER kurumları çalışanlarının süreçteki zaman ve iş gücü kaybı gözetilerek rapor daha uzun süreli ya da sürekli olarak verilebilir.  Özetle ÇÖZGER’ in kapsamı bu şekilde olup detaylara ve  İlgili yönetmeliğe aşağıda yer alan adresten ulaşabilirsiniz.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği gereği hem de 2017/28 nolu Genelge  (Kaynaştırma Bütünleştirme Yoluyla eğitim uygulamaları) 

Destek eğitim odası MADDE 25 –

 (1) Okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim kademesinde eğitim veren okullarda tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitimlerini sürdüren öğrenciler için il veya ilçe özel eğitim hizmetleri kurulunun teklifi doğrultusunda il veya ilçe milli eğitim müdürlüklerince destek eğitim odası açılır. Destek eğitim odasında eğitim hizmetlerinin yürütülmesinde aşağıdaki hususlar dikkate alınır:

1. a) Eğitim alacak öğrenciler, bu öğrencilere okutulacak dersler ile öğrencilerin alacağı haftalık ders saati BEP geliştirme biriminin kararı doğrultusunda belirlenir. Bu planlama haftalık toplam ders saatinin %40’ınıaşmayacak şekilde yapılır.
2. b) Destek eğitim odasında görev alacak öğretmenlerin çalışma programları okul yönetimince yapılır.
3. c) Destek eğitim alacak öğrenci sayısına göre okullarda birden fazla destek eğitim odası açılabilir.

ç) Destek eğitim odasında öğrencilerin eğitim performansları dikkate alınarak bire bir eğitim yapılır. Ancak, BEP geliştirme biriminin kararı doğrultusunda gerektiğinde eğitim performansı aynı seviyede olan öğrencilerle bire bir eğitimin yanında en fazla 3 öğrencinin bir arada eğitim alacağı grup eğitimi de yapılabilir.

1. d) Destek eğitim BEP geliştirme biriminin planlaması doğrultusunda okulun ders saatleri içinde veya dışında ihtiyaç halinde hafta sonu da planlanabilir. Öğrenciye ders saatleri içinde eğitim verilecekse destek eğitim alması planlanan dersin saatinde o derse ilişkin eğitim verilir.
2. e) Özel yetenekli öğrencilerin yetenek alanları doğrultusunda takip ettikleri dersler destek eğitim odasında zenginleştirme ve hızlandırma yoluyla farklılaştırılarak verilir. Bu programlar öğrencilerin devam ettikleri örgün eğitim kurumlarında uygulanan eğitim programı ile bütünlük oluşturacak şekilde plânlanır ve yürütülür.
3. f) Destek eğitim odasında; öğrencilerin eğitim ihtiyaçları takip ettikleri eğitim programı ve öğrencilerin kayıtlı oldukları kademe esas alınarak özel eğitim öğretmenleri, okul öncesi öğretmenleri, sınıf ve diğer alan öğretmenleri okul yönetiminin teklifi doğrultusunda il veya ilçe millî eğitim müdürlüklerince görevlendirilir.
4. g) İlkokul ve ortaokullardaki destek eğitim odalarında özel yetenekli öğrencilere eğitim vermek üzere üst kademelerde görev yapan alan öğretmenleri de görevlendirilebilir.

 ğ) Okul müdürü ve müdür yardımcıları destek eğitim odalarında görevlendirilmez.

Şeklinde düzenlenmiştir.

Okul ve kurumlarda özel eğitime ihtiyacı olan öğrenciler ile özel yetenekli öğrenciler için, Destek Eğitim Odası açılması zorunludur. Bu zorunluluk yasa gereğidir. Herhangi bir okulda destek eğitim odası olmaması, açılmaması veyahut açılmasının reddedilmesi, sürüncemede bırakılması yasaya tamamen aykırı olduğu gibi aynı zamanda özel eğitime ihtiyacı olan çocuğun Anayasal hakkı olan eğitim ve öğretim hakkının ihlali ile yine Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesine ki, ülkemizde bu sözleşmeye taraftır, bu sözleşme ve Anayasamız kapsamında suç teşkil etmektedir.

Destek Eğitim Odaları, Özel Eğitim Hizmetleri Kurulu’nun önerisi doğrultusunda İl/İlçe Millî Eğitim Müdürlükleri tarafından açılır. Bunun için, Okul Müdürlüğü’nün İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü’ne “Okulda özel eğitim desteğine ihtiyacı olan öğrencileri belirterek Destek Eğitim Odası açmak resmi bir yazıyla başvurması yeterlidir. Bir okulda yine Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği gereği birden fazla destek eğitim odası açılabilir. Bu durum destek eğitim alacak öğrenci sayısına göre belirlenir.

Zaman zaman okulda şöyle cümleler ile karşılaşılıyor. “Okulumuzda Destek Eğitim Odası olarak kullanılabilecek ayrı bir dersliğimiz/odamız yok.” Fakat bu cümle yasaya tamamen aykırı olduğu gibi, Destek Eğitim Odası açmak için sadece bu amaçla kullanılacak bir oda/derslik olmasına gerek yoktur. Destek Eğitim Odası açılması yasa gereğidir. Önemli olan, eğitim-öğretime uygun fiziki koşullara sahip bir ortamın, ihtiyaç sahibi olan ve Bireyselleştirilmiş Eğitim Planı (BEP) hazırlanmış bir öğrenci ve burada yer alacak öğretmene ihtiyaç vardır. Öyle ki, okul müdürü odası bile bu amaçlı olarak kullanılabilir ihtiyaç hasıl olması durumunda. Yine okuldaki kütüphane rehberlik servisi, psikolojik danışmanın odası v.b. yerler bu amaçla kullanılabilir.

Destek Eğitim Odasında, öğrencilerin eğitim performansı ve ihtiyaçları, yetersizlik türüne uygun araç-gereç ve eğitim materyalleri bulunması esastır. Öğrenci için hazırlanan Bireyselleştirilmiş Eğitim Planının (BEP) uygulanması için hangi araç-gereçlerin kullanılmasına ihtiyaç duyuluyorsa, Destek Eğitim Odasında bu araç gereçler kullanılmalıdır. Ancak, Destek Eğitim Odasının açılması ve eğitimin başlaması, araç-gereç bulunması şartına bağlanmamalıdır. Kritik olan nokta, özel eğitim desteğine ihtiyacı olan öğrencinin, özel eğitim desteği verecek öğretmenin ve öğrenci için hazırlanmış olan BEP’in bulunması yeterlidir. Gerekli araç gerecin bulunmadığı sebebiyle çocuğun eğitim ve öğrenim hakkı geciktirilmemelidir.

Destek eğitim odasında eğitim alacak öğrenciler ile destek eğitim alacağı ders­ler, öğrencinin öncelikli ihtiyaçları göz önünde bulundurularak  BEP geliştirme biriminin önerileri doğrultusunda rehberlik ve danışma hizmet­leri yürütme komisyonunca eğitim öğretim yılı başında belirlenir.  Kurul yılda en az iki kez toplanmalı ve çocuk özelinde yeniden yeniden revize edilebilmektedir.

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği gereği, destek eğitim odasında verilen eğitim okulun veya kurumun ders saatleri içinde yapılır. Destek eğitim odasında öncelikli olarak öğrencinin kayıtlı olduğu sınıfta o ders saatinde okutulan derse ilişkin eğitim verilir. Örneğin: Türkçe dersinden, destek eğitim odasında ders alacak öğrenci, kayıtlı olduğu sınıftaki Türkçe dersinden alınarak eğitimlerini göreceklerdir. Ancak çok zorunlu ve tüm gayretlere rağmen programların ayarlanamaması durumunda ise; destek eğitim odasından yararlanacak özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler için ha­zırlanan program doğrultusunda öğrencinin kayıtlı olduğu sınıfta o ders saatinde okutulan dersten farklı bir ders, haftalık ders çizelgesinde yer alan ders saatleri tamamlanmak kaydı ile verilebilir.  Öğrencinin Destek Eğitim Odasında alacağı haftalık ders saati, öğrencinin haftalık toplam ders saatinin %40’ını aşmayacak şekilde planlanır. İlkokul öğrencileri için bu süre haftada 12 saate, Ortaokul öğrencileri için16 saate  denk gelmektedir.  Yönetmelikte de belirtildiği üzere, gerekli hallerde çocuğun eğitim performansı bakımından aynı seviyede olan öğrencilerle grup eğitimi de yapılabilir. Verilecek eğitim desteğinin niteliğinin etkilenmemesi için, grup oluşturulması gerekiyorsa, gruptaki öğrenci sayısının 3’den fazla olmaması önerilmektedir.  Destek Eğitim odasında alınacak dersler ders saatleri içinde olabileceği gibi ders saatleri dışında da verilebilir. Burada ders saatleri dışındaki eğitim için velinin de onayı alınmalıdır.

   Destek eğitim odası açılan okullarda öğrencilerin eğitim ihtiyaçlarına göre görme, işitme, zihinsel engelliler sınıf öğretmenleri öncelikli olmak üzere, gezerek özel eğitim görevi yapan öğretmen, Sınıf öğretmeni ve branş öğretmenleri görevlendirilir.

 Destek Eğitim Odasına öncelikle okulun öğretmenlerinden olmak üzere görevli diğer okul ve kurumlardaki öğretmenler yönlendirilir. Ders saatini doldurmayan öğretmenlerin yanı sıra, maaş karşılığı ders saatini dolduranlardan gönüllü olanlar, öğrencinin eğitim ihtiyacı göz önünde bulundurularak yürütülecek eğitim hizmetlerinin planlaması okul yönetimince yapılır.

Destek Eğitim Odasında Dikkat Edilecek Hususlar:

• Öğrencilerin mevcut performansları belirlenmelidir.  (ilgili ders ile ilgili yapabildikleri ve yapamadıkları) 
• Her çocuk özelinde BEP Birimi mutlaka toplanmalı ve BEP kararları açık net olarak alınmalı, yazılmalıdır.
• Rehberlik ve Araştırma Merkezinde her çocuk özelimde tutulan çocuğa  ait bir dosya, mutlaka incelenmelidir, yine okuldaki psikolojik danışmadan değerlendirme ve öneri alınmalıdır.
• BEP’lerin sonunda değerlendirmeler uygun olarak yapılmalıdır.
• Fiziki ortam şartlarına ilişkin her türlü tedbir alınmalıdır.
• Destek Eğitim Odasında yürütülen faaliyetler Maarif Müfettişlerince

Veli BEP Dilekçesi

Veli Destek Eğitim Dilekçesi

Öğretmen Destek Eğitim Odası Dilekçesi

Makalelere linkten ulaşabilirsiniz.